Nieuwe aanwijzing waarom grote honden sneller ouder worden

Grote honden leven gemiddeld korter dan kleine honden. Dat verschil is al langer bekend, maar waarom grote honden sneller lijken te verouderen was minder duidelijk. Nieuw onderzoek, gepubliceerd in Science, wijst op veranderingen in het DNA die mogelijk een deel van de verklaring geven. Vooral zogenoemde ‘springende genen’ lijken daarbij een rol te spelen.

DNA van bijna 900 honden onderzocht

De onderzoekers gebruikten gegevens van 894 honden uit het Dog Aging Project. Ze keken daarbij niet alleen naar het DNA zelf, maar vooral naar kleine chemische veranderingen die bepalen welke delen van het DNA meer of minder actief zijn. Zo'n verandering heet DNA-methylatie. Je kunt het zien als kleine markeringen op het DNA die bepaalde genen als het ware harder of zachter zetten. De DNA-code zelf verandert daarbij niet.

Die markeringen veranderen gedurende het leven. Daardoor kunnen onderzoekers aan de hand van het DNA een inschatting maken van de biologische leeftijd van een hond: hoe oud het lichaam op celniveau lijkt te zijn. Bij sommige honden leek die biologische leeftijd hoger dan je op basis van hun werkelijke leeftijd zou verwachten. Deze honden hadden volgens het onderzoek ook een grotere kans om eerder te overlijden.

Minder bescherming rond ‘springende genen’

De onderzoekers zagen vooral veranderingen bij stukken DNA die zich in sommige omstandigheden kunnen kopiëren en verplaatsen. Deze worden vaak ‘springende genen’ genoemd. Normaal gesproken worden zulke stukken DNA grotendeels stilgehouden door chemische markeringen. Een van de typen die de onderzoekers bekeken, heet LINE1.

Naarmate honden ouder werden, nam die bescherming bij veel LINE1-gebieden af. Bij meer dan 40 procent van de onderzochte gebieden zagen de onderzoekers zo'n verlies. Dat kan belangrijk zijn. Wanneer deze stukken DNA actiever worden, kunnen ze op andere plekken in het erfelijk materiaal terechtkomen. Daardoor kunnen cellen ontregeld raken. Uit eerder onderzoek is bekend dat zulke processen mogelijk een rol spelen bij veroudering en ouderdomsziekten.

Verandering gaat sneller bij grotere honden

Het grootste verschil zagen de onderzoekers tussen kleine en grote honden. Bij grotere honden nam de bescherming rond deze ‘springende genen’ sneller af dan bij kleinere honden. Volgens het onderzoek was dit leeftijdsgebonden verlies bij de grootste honden ongeveer een derde sterker. ScienceAlert beschrijft dit als ongeveer 35 procent meer verlies per jaar bij grote honden dan bij kleine honden. Dat past bij wat al langer bekend is: grote honden groeien vaak sneller en hebben gemiddeld een kortere levensduur dan kleine honden.

Het betekent niet dat iedere grote hond automatisch snel oud wordt. De levensduur van een hond hangt van veel meer factoren af, zoals erfelijke aanleg, gezondheid, leefomgeving en verzorging.

Mogelijk raakt het DNA sneller ontregeld

De onderzoekers denken dat grote honden tijdens het ouder worden mogelijk sneller een deel van de controle over deze ‘springende genen’ verliezen. Als die controle afneemt, kunnen deze stukken DNA actiever worden. Dat kan mogelijk schade of verstoring in cellen veroorzaken en zo bijdragen aan het snellere verouderingsproces van grote honden. Dat is op dit moment nog geen bewezen oorzaak.

Het onderzoek laat wel een duidelijk verband zien tussen lichaamsgrootte, veranderingen rond deze stukken DNA en biologische veroudering. Maar het is nog niet duidelijk of die DNA-veranderingen veroudering veroorzaken, of juist ontstaan doordat het lichaam ouder wordt. Daarvoor is verder onderzoek nodig.

Ook verschillen tussen reuen en teven

De onderzoekers zagen ook verschillen tussen reuen en teven. Vooral op het X-chromosoom, een van de geslachtschromosomen, waren verschillen zichtbaar. Bij reuen waren bepaalde gebieden rond LINE1 sterker beschermd dan bij teven. Dat kan betekenen dat het X-chromosoom bij reuen en teven tijdens het ouder worden anders wordt gereguleerd. Wat dat precies betekent voor hun gezondheid of levensduur is nog niet bekend. De onderzoekers zien dit vooral als een interessant onderwerp voor vervolgonderzoek.

Mogelijk ook relevant voor veroudering bij mensen

Honden zijn interessant voor onderzoek naar veroudering omdat er binnen één diersoort enorme verschillen bestaan in lichaamsgrootte en levensduur. Een kleine hond kan bijvoorbeeld veel langer leven dan een zeer grote hond. Daarnaast leven huishonden vaak in dezelfde omgeving als mensen en krijgen ze ook verschillende ouderdomsgerelateerde aandoeningen.

De onderzoekers denken daarom dat de processen rond deze ‘springende genen’ mogelijk niet alleen bij honden een rol spelen, maar ook bij andere zoogdieren en misschien uiteindelijk bij mensen.

Dat betekent niet dat er nu een behandeling bestaat waarmee honden langer kunnen leven. Het onderzoek geeft vooral nieuwe aanwijzingen over waarom grote honden gemiddeld sneller biologisch verouderen en welke processen daarbij verder onderzocht kunnen worden.