Cytologie bij de hond: onderzoek van cellen

Een belangrijk voordeel van cytologie is dat er maar weinig materiaal nodig is. Bij oppervlakkige bulten kan een monster vaak worden afgenomen zonder narcose en soms zelfs zonder verdoving. Daardoor is het onderzoek meestal weinig belastend voor de hond.

Andere voordelen zijn:

• het onderzoek kan snel worden uitgevoerd;

• er is meestal maar een dunne naald nodig;

• het risico op complicaties is doorgaans klein;

• cytologie kan onderscheid maken tussen bijvoorbeeld ontsteking en een tumor;

• sommige tumoren zijn aan de hand van losse cellen goed herkenbaar;

• het kan helpen bepalen welk vervolgonderzoek nodig is.

Vooral zogenoemde rondceltumoren zijn vaak goed met cytologie te herkennen. Voorbeelden hiervan zijn mastceltumoren, lymfomen en plasmaceltumoren. Ook een vetbult, cyste of ontsteking kan soms met cytologisch onderzoek duidelijk worden vastgesteld. Bij verdachte bulten is het daarom vaak een logische eerste stap voordat een uitgebreider onderzoek wordt uitgevoerd.

Cytologie heeft ook beperkingen. Het onderzoek kijkt naar losse cellen en niet naar de volledige opbouw van het weefsel. Daardoor kan een dierenarts of patholoog niet altijd bepalen hoe een afwijking zich biologisch zal gedragen. Bij sommige tumoren kan cytologie bijvoorbeeld aantonen dat er tumorcellen aanwezig zijn, maar niet hoe agressief de tumor is. Daarvoor is vaak histologisch onderzoek nodig. Bij histologie wordt een stukje weefsel onderzocht waarbij ook de onderlinge structuur van de cellen zichtbaar blijft.

Een bekend voorbeeld is een mastceltumor. Cytologie kan vaak goed aantonen dat het om een mastceltumor gaat, maar de graad van deze tumor kan alleen betrouwbaar met histologisch onderzoek worden bepaald.

Lees ookMastceltumor bij de hond: graad 1, 2 en 3Bij een mastceltumor bij de hond zegt graad 1, 2 of 3 iets over het verwachte gedrag van de tumor. Ook laag- of hooggradig wordt tegenwoordig gebruikt. De mastceltumor is een vrij vaak voorkomende aandoening . Het zijn kleine gezwellen die in of vlak onder de huid zitten.

Ook kan een monster te weinig bruikbare cellen bevatten. Sommige weefsels laten hun cellen namelijk moeilijk los. Daarnaast kan bloed in het monster het beoordelen lastiger maken.

De kwaliteit van het onderzoek hangt daarom voor een deel af van:

• de plaats waar het monster wordt genomen;

• de techniek waarmee het materiaal wordt verzameld;

• hoeveel cellen worden verkregen;

• de kwaliteit van het preparaat;

• de beoordeling door de dierenarts of klinisch patholoog.

Een niet-diagnostische uitslag betekent dus niet automatisch dat er niets aan de hand is. Soms is simpelweg aanvullend onderzoek nodig.

Cytologie is vooral nuttig als eerste onderzoek bij een nieuwe of veranderende bult. Aan de buitenkant is meestal niet betrouwbaar te zien of een zwelling onschuldig of kwaadaardig is. Ook met alleen voelen of beeldvorming kan vaak niet worden vastgesteld om welk type afwijking het gaat. Daarom adviseren veterinaire oncologierichtlijnen om verdachte massa's zo mogelijk microscopisch te onderzoeken.

Met cytologie kan onder andere worden nagegaan of er sprake is van:

• ontsteking;

• infectie;

• een cyste;

• een vetbult;

• een goedaardige tumor;

• een kwaadaardige tumor;

• bepaalde rondceltumoren.

Het onderzoek kan ook worden gebruikt voor lymfeklieren en inwendige organen. Wanneer bijvoorbeeld wordt onderzocht of een tumor is uitgezaaid, kan met een dunne naald materiaal uit een lymfeklier worden afgenomen.

Bij lichaamsvloeistoffen kan cytologie informatie geven over het soort cellen dat aanwezig is en over mogelijke ontsteking, infectie of tumorcellen.

Cytologie geeft niet altijd een definitief antwoord. Wanneer de uitslag niet past bij de klachten of wanneer belangrijke beslissingen over behandeling of prognose moeten worden genomen, kan aanvullend onderzoek nodig zijn. Een biopt met histologisch onderzoek geeft dan vaak meer informatie.

Cytologie en histologie zijn daarom geen concurrerende onderzoeken. Ze vullen elkaar juist aan. Cytologie is vaak een snelle en weinig belastende eerste stap, terwijl histologie meer informatie kan geven over de structuur, graad en het gedrag van een afwijking.

Cytologie is onderzoek van losse cellen onder de microscoop. Dierenartsen gebruiken deze methode vaak om meer informatie te krijgen over een bult, zwelling, ontsteking of afwijking die bij lichamelijk onderzoek of op een scan is gevonden.

De cellen kunnen op verschillende manieren worden verzameld. Bij een bult gebeurt dat vaak met een dunne naald. Dit heet een dunne-naaldaspiratie. De dierenarts prikt met een fijne naald in de afwijking en verzamelt een kleine hoeveelheid cellen. Deze worden op een glaasje aangebracht, gekleurd en vervolgens onder de microscoop beoordeeld.

Cytologie kan ook worden uitgevoerd op lichaamsvloeistoffen, bijvoorbeeld vocht uit de borst- of buikholte, gewrichtsvocht, urine of materiaal uit de luchtwegen. Het onderzoek kan soms direct duidelijk maken wat er aan de hand is. In andere gevallen geeft cytologie vooral richting aan het verdere onderzoek.